Jasokundeko Andre Mariaren Eliza
Mirandako eliza Arga ibaiaren gainean eraikitako gotorleku bat bezala irudikatzen da, eta herriko alde zaharra batzen du. XIII. mendearen erdialdera eraiki zen, nahiz eta gero hurrengo mendeetan zenbait eransketa izan.
Bere estiloa, teknika eta formen arabera, gotikoa da, elementu batzuen trataera eta eraikinaren espiritu propioak aurreko erromanikoa identifikatzera garamatzaten arren, garaian onarpen eta garapen handia zituena Nafarroan. Kronologia eta eraikinaren ezaugarriak Nafarroako arkitektura gotikoko urrezko etaparekin lotzen dira. Erriberriko Santa Maria Eliza eta Artaxoako San Saturnino bezalako elizen talde bat nabarmentzen da, frantsesen eta arkitektura frantziskarraren eraginpean.
Pabiloi bakarreko eta altuera handiko eraikina da, bere zabalera eta trinkotasunagatik konpentsatua, baoen urritasunagatik, barrualdeari itxura bildua ematen diona. Kontrahorma handiek eta oinarri erromanikoko kanpandorreak indartu egiten dute barnealdeko gotorleku eta biltze itxura, eraikinaren estiloa kanpotik bereiztea eragozten baitu.
Parrokiako pabiloi bakarrak ez du aldaketa arkitektoniko handirik izan, baina XV. mendetik XVIII. mendera arte zortzi kapera erantsi zaizkio hainbat tokitan: kontrahormak, hainbat gela, XVIII. mendeko arkupea eta XVI. mendeko erloju-dorrea.
Berre barrualdean, erretaula nagusia nabarmentzen da lehendabizi, Tuterako José de San Juan y Martinek egina, XVIII. mendearen hasieran. Estilo barrokokoa, erretaula garaiko Erriberako erretaulisten eskolaren barruan kokatzen da. Obra goiburuko horma-ataletara egokitzen da, multzoari sakonera emanez. Zutabe salomonikoak, orbelak eta haurren irudiak ugaritzeak mugimenduan dagoen organismo baten efektua eragiten du, argi eta itzal-efektuekin, polikromia distiratsuaren eta urrezko ogien erreflexuen laguntzaz.
Ondoren, eta XVIII. mendean, pabiloiaren alboko kaperetan zeuden gainerako erretaulak egin ziren. Kaperek, erretaula batzuez gain, marko arkitektoniko jakinik gabeko hainbat taillaketa dituzte. Mirandako Andre Mariren figuraren kasua da. XIV. mendean landua, hainbat izen hartu ditu: Andre Mari, Aingeruen Erregina, Arrosarioko Gure Ama Birgina eta Santa Ana. XIII. eta XIV. mendearen amaierako “Andre Mari” izenburu generikoa duen Nafarroako eta Euskal Herriko Andre Mariari buruzko irudien tipologia gotiko batekoa da.
Elizaren oinaldean dagoen koruan, gure herriko errenazimentuaren adierazpen onenetako bat aurkitzen dugu: koruko harlanduzko lana, XVI. mendearen bigarren herenean datatua. Bi altueratako 36 aulkik osatzen dute, eta intxaurrondoaren egurraz landuta dago. Trazatu bakunekoa, elementu platereskoak eta manieristak identifikatzen ditugu konposizioan.
Parrokiaren gaur egungo adskripzioa, Ama Birjinaren Jasokundea, da ezagunena eta ugariena Nafarroan. Mirandakoa, ordea, XIX. mendearen amaierakoa da, eta ordura arte San Benito zen parrokiako titularra. San Benitorekiko atxikipena, tenpluaren balizko monasterio-jatorri eta Leireko Monasterioarekiko mendekotasuna iradoki lezakeena, XIII. mendekoa da. Orduan, jatorrizko izena, Santa Maria, ordezkatu zen, ohikoa Nafarroako Erdi Aroko tenpluetan.
Bartolome Karrantzaren familia-etxea >>>