Historia
Mirandak mende luzetako historia du, Nafarroako historiarekin batera doana. Hastapen euskaldunetatik, XX. mendeko 60. hamarkadako industrializazioraino, Nafarroak, Mirandak bezala, kultura, herri eta erregimen politiko bizi izan ditu, eta horietako bakoitzak biztanleen bizitzan eragina izan du. Berriro biziarazteko, denboraren joanak eta gizakiaren ekintzak kontserbatzea ahalbidetu dituen eraikin historikoak ditugu, baita aztarna arkeologikoei eta dokumentalei esker gure herriaren historiari buruz zertxobait gehiago jakiteko aukera ematen diguten ikerketak ere.
Gure herriaren historia errepasatuko dugu hainbat ataletan, Mirandaren historiako aldi aipagarrienak biltzen dituztenak. Gainera, erabilitako bibliografia kontsulta daiteke, landutako gaiei buruzko erreferentzia-artikulu batzuk deskargatzeko estekekin.
Mirandaren jatorria: erromanizazioa eta musulmanen agintea
Zonako lehen biztanleak dokumentatzen dituen aztarna arkeologikorik ez dagoen arren, Mirandaren jatorriak baskoien jatorrizko kokalekuetan bilatu behar dira. Seguruenik, Miranda gaur egun dagoen tokiarekin bat etorriko lirateke, ibaiaren aldean duen kokapen pribilegiatuari eta inguruko lautadak kontrolatzeko erabiltzen den altuerari esker Gehiago irakurri
Miranda Nafarroako Erresuman
Iruñeko Erresumaren penintsulako hegemoniak, Antso III.a Nagusiaren erregealdian, Mirandaren inbaditzaile musulmanak behin betiko kanporatzea ekarri zuen. Nafarroako Erresumak goreneko garaia ekarriko dio Mirandari, eliza eta ureztalurra eraikitzeko, gotorleku bat ezartzeko eta Nafarroako erregeak ezagutzeko, foruak emanez eta kaparetasun eta gorteetako eserleku kategoriaz baliatuz. Gehiago irakurri
Nafarroako konkista eta XVII. eta XVIII. mendeak Mirandan
1512ak Nafarroako Erresuma erakunde politiko independente bezala desagertzea esan nahi du. Mirandarentzat, aro berri baten hasiera da, non Nafarroako erregeek emandako foruak eta pribilegioak desagertu egiten baitira, eta, era berean, haren gaztelua desagertzen da, hiribilduak Erdi Aroan duen garrantziaren sinboloa. Nafarroa Gaztelan integratuta, Mirandak gorengo garai bat biziko du XVII. mendearen bukaeratik XVIII. mendea amaitu arte Gehiago irakurri
XIX. mendea, Miranda gerra artean
XIX. mendea mende zaila izan zen Mirandarentzat, gerrak eta horiek eragiten duten miseria zela eta. Izan ere, Mirandak hurrengo mendearen hasieran izan zituen nekazaritza-gatazken jatorria izan zen. Garai beliko hori XVIII. mendearen amaieran hasi zen Mirandarentzat. 68 mirandarrek parte hartu zuten Konbentzio Gerran borrokatzeko Gehiago irakurri
Gatazka sozialak eta politikoak XX. mendeko Mirandan
XX. mendeko lehen urteetan, herri-lurrengatik sortutako gatazkak izan ziren protagonista. Gatazka horiek ugariak izan ziren urte hauetan Nafarroako herri askotan. Bitartean, alderdi kontserbadore eta tradizionalistak hauteskundeetan bozka gehien jasotzen zituen, gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez, 1890etik aurrera. Gehiago irakurri
Erabilitako bibliografia:
ARBELOA MURU, V.M., VIRTO IBÁÑEZ, J.J.; “La cuestión agraria Navarra (1990-1936) I, II y III” en Príncipe de Viana; año nº 45, nº 171, 1984, pp. 117-130 ⇓ ⇓ ⇓
CAÑADA JUSTE, A.; “Los Banu Qasi” en Príncipe de Viana, año nº 41, nº 158-159, 1980, pp. 5-96 ⇓
ECHEVERRÍA GOÑI, P.L.; Miranda de Arga entre el Gótico y el Barroco; Miranda de Arga; 1983; Ayuntamiento de Miranda de Arga.
FERRER MUÑOZ, M.; “La cuestión de las corralizas en el programa agrario del partido comunista de Navarra durante la II República” en Príncipe de Viana; año nº 48, nº 180, 1987, pp. 237-267 ⇓
GARCÍA FUNES, J.C, GARMENDIA AMUTXASTEGI, G., MAJUELO GIL, E., MENDIOLA GONZALO, F.; Cargos públicos navarros asesinados como consecuencia de la sublevación militar de 1936, Informe del fondo documental de la memoria histórica en Navarra, Universidad Pública de Navarra, 2015 ⇓
GARCÍA GARCÍA, MªL.; “El poblamiento en época romana en Navarra: sistemas de distribución y modelos de asentamientos” en Isturitz, Cuadernos de prehistoria-arqueología, nº8, 1997 ⇓
GASTÓN AGUAS, J.M.; “Conflicto agrario en Navarra. Miranda de Arga, 1900-1923: El partido comunero o anticorralicero alcanza el poder municipal” en Príncipe de Viana; año nº 70, nº246, 2009, pp. 225-245 ⇓
LACARRA DE MIGUEL, J.M.; “Para el estudio del municipio navarro medieval” en Principe de Viana, año nº 2, nº 3, 1941, pp. 50-65 ⇓
ORTA RUBIO, E.; Javier Mina “El Mozo”; Principe de Viana, año nº40, nº156-157, 1979, pp. 507-540 ⇓
OTAZU RIPA, J.L.; Miranda de Arga. Miscelánea de la Historia local, Navarra. Temas de Cultura Popular, nº 315, Pamplona, 1978
SANTOS ESCRIBANO, F.; “La primera guerra carlista en Navarra y sus consecuencias: las ventas de corralizas, otro modelo de desamortización” en Revista Claseshistoria, nº 2 (febrero), 2012, pag. 8 ⇓
TELLCHEA IDÍGORAS, J.I.; El arzobispo Carranza y su tiempo; Madrid; 1968; Ediciones Guadarrama